BİR BUÇUK ASIRLIK ÇINAR: '' PİER LOTİ KAHVESİ''
Haber
11 Aralık 2021 - Cumartesi 02:30
 
BİR BUÇUK ASIRLIK ÇINAR: '' PİER LOTİ KAHVESİ''
2KatHaber Genel Yayın Yönetmeni Doğukan ÖNAL, Haftalık kültürel yazıları kapsamında Pier Loti kahvesini ziyaret etti. Tarih yolculuğuna çıkacağınız bir lokasyonda bulunan bu bir buçuk asırlık nezih mekanının hikayesini haberimizde sizler ile paylaşıyoruz.
KÜLTÜR Haberi
BİR BUÇUK ASIRLIK ÇINAR: '' PİER LOTİ KAHVESİ''

İlk kez, 26 yaşında bir Fransız gemisinde subaylık yaptığı sırada İstanbul'a gelen Pierre Loti, ömrü boyunca İstanbul'un ve Osmanlı kültürünün büyük bir hayranı olmuş; kendini Türk dostu olarak tanımlamıştır.

Camileri, tekkeleri, mezarlıkları ziyaret etmekten keyif aldığını aktaran Loti, İstanbul'a yaptığı ziyaretlerde dönem batıdan gelen misafirlerin çoğunlukla ikamet ettikleri Pera ya da paşaların, devlet erkanından zenginlerin yaşadıkları boğaz semtleri yerine, İstanbul'da yaşayan halkların kültürünü gözlemleyebilmek adına, Hasköy, Çarşamba ve Eyüpsultan gibi semtlerde yaşamıştır.


İstanbul'a ilişkin tecrübe ve izlenimlerini eserlerine aktaran Pierre Loti'nin buraya geldiğinde özellikle Eyüpsultan sırtlarından Haliç'i seyretmekten çok hoşlandığı, bölgede bolca vakit geçirdiği bilinmektedir.


1920 yılında 'İstanbul Şehri Fahri Hemşehrisi' olarak kabul edilen Pierre Loti'nin Eyüpsultan'da sık sık gittiği kahve onun ismiyle anılmaya başladı ve muhteşem manzarasından ötürü yerli ve yabancı turistlerin İstanbul'da mutlaka ziyaret ettikleri noktalardan biri haline geldi.

İstanbul'un en nezih semtlerinden biri olan Eyüp Sultan'da maneviyat dolu bir sokağın ucunda bulunan bu güzel kahve sizi birçok tarihi şahsiyete komşu yapıyor. Bir taraftan közde pişen çayınızı yudumlar iken bir taraftanda 22 yıldır aynı kahvede görev yapan Niyazi Bey'in güler yüzü ile eski İstanbul'un o güzel kokusunu duyuyorsunuz.

Tarihe merakı olan okurlarımızın mutlaka uğramasını tavsiye ettiğimiz bu kahve'ye gerek teleferik ile ulaşabilirsiniz gerek ise Büyük Sahabe Ebayub-el Ensariyi ziyaret edip, Eyüp mezarlığından yukarı doğru yürüerek gidebilirsiniz. Bu yürüyüşünüzde de sizlere bir çok tarihi şahsiyet eşlik edecektir. Mahmud Esad Coşan, Necip Fazıl Kısakürek, Cemaleddin Arvasi, Mareşal Fevzi Çakmak, Osmanlının en kudretli Şeyh-ül İslamlarından Ebu Suud Efendi, Ahmet Tunalılar Hoca Efendi gibi zatlar bu yolculukta sizin ziyaret edebileceğiniz zatlar olarak öne çıkıyor.

Haliç'in o ünlü panaromasının seyredilebildiği en iyi bölge olan bu sırtlara çıkıldığında; ünlü Fransız yazar Pierre Loti'nin adını taşıyan Kahve'ye ulaşılmaktadır. İstanbul'da uzun dönemler yaşayan ve gerçek bir İstanbul aşığı olan Pierre Loti'nin asıl adı "Julien Viaud'dur". Tarihi Kahve, bahsi geçen eşsiz manzaranın seyredilebildiği en ideal yerdir.

Türkiye'yi ikinci vatan olarak gören Pierre Loti'nin o dönemde, "Rabia Kadın Kahvesi" olarak bilinen bu kahveye sık sık gelerek Haliç'e karşı "Aziyade" adlı romanını yazdığı söylenir. Bugün restore edilerek orijinal "Türk mahallesi" halinin yaşatıldığı bölge, turistik tesis olarak hizmet veren mekanlardan oluşmaktadır. Bölge, Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde, "İdris Köşkü Mesiresi" olarak geçmektedir.

19. yüzyılda İstanbul'a gelen hemen bütün yabancıların ve seyyahların da uğrak yeri olan Pierre Loti'nin etrafında birçok tarihî yapı bulunmaktadır. 1813 yılında tarihlenen, iki kitabeli ahşap Kaşgari Tekkesi bunlardan biridir. Yine tesisin girişindeki üç yol ağzında, önünde Farsça yazılmış beyaz yuvarlak bir mezar taşı bulunan yapı da, Çolak Hasan Tekkesi'dir. Tekke'nin sırasındaki tarihi bina ise bir Sıbyan Mektebi'dir. Osmanlı tarihi yazarı da olan İdris-i Bitlisi tarafından yaptırılan Mekteb'in hemen önünde ve tesis alanının içinde ise, 1589 yılında vefat eden "İskender Dede" ismindeki bir Mevlevi'nin kabri bulunmaktadır. İskender Dede'nin ön tarafındaki üç kuyudan biri ise, meşhur Dilek (veya niyet) Kuyusu'dur. Bu kuyuyla ilgili Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde; "Kuyuya bakanların gönüllerinden geçirdikleri isteklerini kuyunun içinde gördüklerini" yazar. Kabrin üst tarafında ise Saray "Atçıbaşısı (Mirahur-Tuğ General) Ali Ağa ve Ailesinin kabirleri bulunmaktadır. Ayrıca Bizans döneminde inşa edildiği sanılan, Osmanlı döneminde de kullanılan "Sarnıç", Tesisin orta yerinde varlığını korumaktadır.

Mehmet Nuri Haskan iki ciltlik “Eyüp Tarihi”nde “kahve”nin tarihini şöyle özetliyor: (Türkiye Turing Turizm İşletmeciliği Vakfı, 1993, s: 77)

“Piyer Loti Kahvesi İdrisköşkü’nde ve Balmumcu sokağı ile Karyağdı’nın birleştiği yerdedir.

Kahvenin ve yanındaki iki katlı ahşap binanın ilk sahibi Rabia Kadın olduğundan kahveye Rabia Kadın ya da Kadın Kahvehanesi denirdi. Rabi Hanım 1762’de vefat ediyor.

Kahveyi 1880 tarihlerinde, aynı zamanda mahallenin bekçisi de olan Ragıp Ağa işletiyor.

Ragıp Ağa’yı şöyle anlatıyor Reşat Ekrem Koçu:

“Ragıp Ağa o tarihlerde kırkını aşkın, başında ağabani sarıklı fes, beyaz ve kollu bir yelek giyer, beyaz şalvar üstünde beyaz Sakız kuşağı sarar, ayaklarında beyaz çorap, katır kundura. (...) Hoşsohbet, ehli dil, kaleder, geçen asrın büyük Fransız edibi ve ünlü Türk dostu Piyer Loti’nin gönlünü almasını bilmiş bir adamdı.”

Kahvehane daha sonra Râgıb Ağa’nın (fesleğen saksısı tabir edilen fesiyle ünlü) çırağı Seyfullah tarafından devralınıyor. (Jak Deleon: Anıtsal İstanbul, Remzi Kitabevi, 2009, s: 82)

Ondan da Kambur Halit, sonra Yakup, Yakup Ağa’nın ardından da kahveyi 1926’dan 1955’e, oğlu Kadri ile birlikte Haşim Dağdeviren işletecektir.

Kahvenin ve yanındaki binanın 1950’lerden sonraki sahibi Feshane Fabrikası İşletme Müdürü emekli binbaşı Sıtkı Bey olacaktır.

Haşim Dağdeviren ise Sıtkı Bey ile anlaşamadığından 1955’te Piyer Loti Kahvesi’ni terk edecek; 1964’te pek harap durumdayken Sabiha Tansuğ tarafından kiralanacaktır.

Jak Deleon’a göre, “Sabiha Tansuğ, kiraladıktan kısa süre sonra satın aldığı kahvehaneyi restore ettirerek bir divanhane mangalı ve fıskiyeli havuzla tezyin edecek, Piyer Loti’nin büstünü yaptırarak sundurma­ya yerleştirecektir. Loti’nin kullandığı söylenen mavi sırçadan kulp­suz kahve fincanının, şark kahvehanesi tarzında döşenen mekânda bir süre sergilendiği de anlatılır.

Daha detaylı bir bilgi edinmek isterseniz, İstanbula yolunuz düştüğünde bu tarihi kahvenin çalışanlarından Niyazi Bey'i ziyaret edebilir, eşssiz haliç manzarası ile eski İstanbul'u bir nebze olsun yaşayabilirsiniz.

 

Kaynak: (İKH) - 2 Kat Haber Editör: Doğukan ÖNAL
Etiketler: BİR, BUÇUK, ASIRLIK, ÇINAR:, '', PİER, LOTİ, KAHVESİ'',
Yorumlar
Haber Yazılımı